De journalist op het witte paard

Het ligt vast nog ergens op zolder: het grote sprookjesboek waar ik als kind even devoot in bladerde als een fundamentalist in zijn Koran. Ik herinner me haast tot op de letter de lotgevallen van Sneeuwwitje, Klein Duimpje, Repelsteeltje, maar ook een hele rits fabels over raven en vossen, krekels en mieren en dergelijke gepolariseerde koppeltjes. Hoe komt het dat ik deze verhalen zo vlot onthou? Is dit te wijten aan jeugdsentiment? Ligt het aan de repetitieve structuur van het sprookje? Of moeten we de waarheid nog wat verder zoeken?

Maar eerst een andere vraag: waarom las ik die, vaak eeuwenoude, verhalen nota bene? Waarin schuilt voor een zesjarige de relevantie van een verhaal over een raaf die zich de kaas uit de bek laat lokken door een sluwe vos? In het geval van de fabel is het antwoord vrij eenvoudig te verwoorden. De belevenissen van de dieren staan immers symbool voor meer algemene morele lessen waar een kind zeker bij gebaat is. In het geval van de raaf en de kaas komt deze in de vorm van een kernachtige caveat: wees voorzichtig wie u vertrouwt. De kracht van verhalen strekt echter veel verder dan enkel het overbrengen van dergelijke abstracte richtlijnen.

Bron: http://ekladata.com/PEAFA-NuDHyjcum2N3p0AKFf4kA.jpg
Bron: http://ekladata.com/PEAFA-NuDHyjcum2N3p0AKFf4kA.jpg

We structureren de werkelijkheid waarin we leven immers volgens een uitermate narratief patroon. Er zijn actoren die onophoudelijk objecten beïnvloeden, en dit over een bepaalde periode van tijd. Hun acties hebben een oorzaak en ook een gevolg. (Ook al lijken deze op het eerste gezicht vaak onduidelijk). Een terugkerend patroon wordt al snel een verhaal, een kapstok waaraan we onze waarnemingen kunnen vasthaken. Zo had haast elke oude beschaving haar eigen mythes en verhalen die het onverklaarbare moesten duiden, en zodoende minder angstaanjagend maken. Wie donder kan zien als de woede van de goden, leeft binnen een narratief frame dat dan wel verkeerd mag zijn, maar toch tastbaarder is dan pure onwetendheid. Niet toevallig steunen ook alle grote religies op een corpus dat bestaat uit verhalen, en niet uit droge definities van naastenliefde, gerechtigheid en eerlijkheid.

Een verhaal helpt met andere woorden om moeilijke conceptuele begrippen te gronden in een toegankelijke context. Maar als kind stormde ik nu niet meteen naar mijn sprookjesboek om te leren wat vertrouwen en medeleven weer precies betekenden. Ik vormde ook een emotionele band met de personages, had uitgesproken favorieten en identificeerde me ook met bepaalde personages. (Voorkeuren die, achteraf gezien, indicatief bleken voor mijn eigen interesses. Zo ook een childhood crush op Belle uit ‘Belle en het Beest’, die dagelijks al huppelend en zingend de bibliotheek binnensjeesde. Faut le faire).

Ach, Belle. *zucht*
Ach, Belle. *zucht*

Om maar te zeggen dat verhalen nog een tweede kracht hebben: het oproepen van empathie, de mogelijkheid tot identificatie, het spelen op de emotie. Wie een verhaal leest of hoort, blijft immers zelden passief. We vormen oordelen over de verschillende personages, vertonen in verschillende mate begrip voor hun beslissingen en betrekken het verhaal ook onvermijdelijk op personen en situaties die we herkennen uit ons eigen leven. “We argue with stories, internally or out loud. We talk back. We praise. We denounce. Every story is the beginning of a conversation, with ourselves as well as with others.”, aldus Elizabeth Svoboda. Meer dan eender welke academische tekst nodigt het verhaal dus uit tot participatie van de lezer.

En nog komt er geen eind aan het lijstje van voordelen. Een verhaal is ook een uitstekend mnemotechnisch middel. Ten eerste omdat een verhaal ten allen tijde begrijpelijk moet zijn voor de lezer, maar anderzijds ook omdat er een logische consistentie in zit. Een lijstje met willekeurige woorden onthouden is voor de meesten onder ons een nachtmerrie. Verwerk die woorden in een verhaal, en het wordt gelijk een stuk makkelijker om je alles opnieuw voor de geest te halen. (Voor een concreet voorbeeld, zie The Guardian).

Bron: http://i.ytimg.com/vi/_KmA2DZfAIw/hqdefault.jpg
Bron: http://i.ytimg.com/vi/_KmA2DZfAIw/hqdefault.jpg

Het mag dan ook niet verbazen dat verhalen zo stilaan hun literaire habitat ontgroeid zijn, en ook in allerlei andere disciplines groeien in belang. Het zogenaamde ‘storytelling’ vindt ingang in managementkringen, de wetenschappelijke wereld alsook in de politiek. Een notoir voorbeeld verwijst naar de speeches van toenmalig presidentskandidaat Barack Obama, geschreven door Jon Favreau. Die stelde zelfs dat het verhaal belangrijker was dan de eigenlijke woorden waaruit het bestond. En zoals we allen weten, hebben Favreau’s speeches Obama bepaald geen windeieren gelegd.

En tegenwoordig heeft storytelling zich ook een weg gebaand naar de journalistiek. Het verhaal beschikt immers over vrijwel alle troeven waar een sterk journalistiek stuk ook prat op gaat. Het engageert de lezer, brengt nieuwe informatie of nuance, is begrijpelijk geschreven en wordt daarenboven ook nog eens makkelijk onthouden. Een droomscenario voor elke journalist, zo lijkt het. Het kwam dan ook niet als een verbazing toen Kris Van Hemelrijck, bij de voorstelling van Nieuwslab, ook een heleboel tools voorstelde die de journalist moeten helpen om een effectief verhaal op te bouwen. Prachtige artikels zijn er al gemaakt, die allerlei media verwerken om de lezers geboeid en actief te houden. Omdat het kan, een persoonlijke favoriet: ‘Rebuilding Haiti‘. In dit interactieve verhaal krijgt de lezer niet alleen de destructieve kracht van de grote aardbevingen in het land te zien, maar wordt hij ook uitgenodigd om te oordelen over hoe het land opnieuw opgebouwd moet worden. Geen sinecure. Proberen maar.

Het is moeilijk om niet enthousiast te worden van dergelijke ontwikkelingen in de journalistiek. Niet alleen zien de artikels er vormgewijs piekfijn uit, ze informeren ook op een veel directere manier dan de standaard longread-artikels die men nog zo vaak ziet passeren. De aardbeving in Haïti ver van mij af schuiven is makkelijk, tot ik word uitgenodigd om zelf een verschil te maken. Toch dien ik, met mijn literaire achtergrond, ook enige reservaties te hebben. Zo is een verhaal, meer nog dan andere media, kwetsbaar voor problemen met framing. Net omdat het verhaal speelt op de emotie en op empathische vaardigheden van de lezer, lijkt het onvermijdelijk dat de lezer in veel gevallen gestuurd wordt naar een bepaalde conclusie. Dat was zo met de fabel (vertrouw geen illustere figuren), met Sneeuwwitje (don’t take candy from strangers) maar ook met het verhaal over Haïti (wij, als westerlingen, doen niet genoeg om situaties als deze te verhelpen).

Bron: http://wp.patheos.com.s3.amazonaws.com/blogs/nakedpastor/files/2010/07/haiti-now.jpg
Bron: http://goo.gl/6DqBrV

Een verhaal is met andere woorden misschien wel meer opiniërend dan we zelf vaak beseffen. Op zich geen drama, al plaatst het de euforie over verhalen als journalistiek medium wel in perspectief. Het grote voordeel is dat gebeurtenissen die niet meteen betrekking hebben op ons dagelijkse leven dichterbij komen, en dus interessanter leesvoer worden. Nu de invloed van nieuwe media alleen maar lijkt te groeien, zou het dan ook onvergeeflijk zijn om dergelijke nieuwe manieren van schrijven niet te verkennen. Maar, zoals reeds gezegd, moet men zich ook bewust zijn van de limieten van het verhaal. Alle personages aan bod laten komen is vaak onmogelijk. Daarnaast is er ook het gevaar dat de lezer het journalistieke artikel enkel en alleen maar gaat afschrijven als een verhaal, en ook niet meer dan een verhaal. De aardbeving in Haïti is, uiteraard, niet enkel een aantrekkelijk narratief avontuur, maar in de eerste plaats een ongelooflijke en waargebeurde tragedie.

We zitten met andere woorden niet te wachten op ‘Het Grote Journalistieke Sprookjesboek’. Dan toch nog liever Hans Christian Andersen. Maar dat het verhaal wel degelijk een journalistieke tool mag zijn; daarop wel degelijk een volmondig ‘ja’. Wat empathie zou al veel helpen om de lezer opnieuw deel te maken van de actualiteit van alledag. En gelijk ook een voorstel voor een volgend journalistiek verhaal: er was eens, in een land steeds dichterbij, een vluchteling.


Bron header: https://fangirlsarewe.files.wordpress.com/2013/02/disney-princess-screencaps-princess-snow-white-disney-princess-32440938-4353-3240.jpg

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s